आतून

कृत्रिमतेच्या सजावटीविण
सुंदरतेची व्याख्या होते
जेव्हा ती आतून उमलते

दाहक शब्दांवाचुनसुद्धा
धगधगणारी ज्वाला होते
जेव्हा ती आतून उमलते

कल्पकतेची कोमल काया
अन् प्रतिभेची छाया होते
जेव्हा ती आतून उमलते

वादळवारा, चांदणपारा
श्रावण, मोरपिसारा होते
जेव्हा ती आतून उमलते

कविता कविता उरतच नाही
ती आत्म्याची भाषा होते
जेव्हा ती आतून उमलते

हरवलेलं आभाळ

चल शोधू हरवलेलं आभाळ
तुझं अन् माझंही
गवसेलच कुठंतरी, कधीतरी
क्षितिजाच्या त्या काठावर
जिथं हरवलेलं सारं काही गवसतं
अनायास, अवचित
नव्या नवलाईच्या रुपड्यात.
दिसेल तिथं आपलं आभाळ, निळंसावळं, कृष्णदेखणं
कोवळ्या जावळाच्या लेकरासारखं
इवलीशी मूठ चोखत खुदुखुदु हसत
निळ्याशार दुलईत लपेटलेलं!
तुझीमाझी वाट पहाणारं
आपल्याला पाहताच हात पसरून
कवेत येऊ पहाणारं
लाडिकशा हुंकारांनी तुझं-माझं मन भारून टाकणारं
मखमली स्पर्शाचं इवलं आभाळ!

आयुष्या

नकोसा होतसे हल्ली तुझा शेजार आयुष्या
तुलाही वाटतो ना सांग माझा भार आयुष्या?

कुणीही कोणत्याही कारणांनी फायदा घ्यावा
कशासाठी असा झालास तू लाचार आयुष्या?

तुला जाळून तू केल्या खुल्या वाटा प्रकाशाला
दिव्यांनी माखला माथी तुझ्या अंधार आयुष्या

सुखांनी ताप वाढावा, व्यथांनी प्राण गोठावा
तुला हा कोणता झाला नवा आजार आयुष्या?

नको थोटी अपेक्षा अन् नकोसे पांगळे नाते
तुझा तू घे, मला माझा पुरे आधार आयुष्या

तुला नाकारण्याचाही नकोसा वाटतो धोका
तुला सांभाळणेही जोखमीचे फार, आयुष्या!

जरासा स्पर्श होण्याने मने रक्ताळती का रे?
कट्यारीची तुझ्या निष्पापतेला धार आयुष्या

पुरे खंतावणे आता, निरोपाच्या क्षणाआधी
दिले तू जे तुझे, घेऊन जा साभार आयुष्या

व्यक्त

मन रान
रान घनदाट
मिळेना वाट
कसे विहरावे?
मन तान
तान जणु लाट
कवळिते काठ
किती लहरावे?

मन डोह
डोह तमव्याप्त
गहन खोलात
भाव दडलेले
मन मोह
मोह तनव्याप्त
रोम-रंध्रांत
गूज अडलेले

मन सुप्त
सुप्त नागीण
आत्मरत क्षीण
कात सांभाळी
मन गुप्त
गुप्त जाखीण
अतर्क्य कठीण
समज कवटाळी

मन नीज
नीज अलवार
स्वप्न सकवार
तरी तुटते का?
मन वीज
वीज जरतार
कुठे पडणार
कुणा कळते का?

मन मूढ
मूढ भयभीत
खोल खाईत
निखळता तारा
मन गूढ
गूढ संगीत
अगम्य लयीत
घुमतसे वारा

मन ताप
ताप अनुताप
भरेना माप
भलेपण गळते
मन व्याप
व्याप अभिशाप
कुणाचे पाप
कुणाला छळते

मन मुक्त
मुक्त अशरीर
विरक्त फकीर
झुगारुन माया
मन व्यक्त
व्यक्त गंभीर
तरीही अधीर
भास कवळाया

वादळ

तो कोसळत रहातो बाहेर,
अखंड, अपरिमित, अनंत, अथांग.
भर दिवसा अंधारून येतं,
खिडकीच्या काचांवर फांद्यांचा बेभान झुलवा,
अंगात वारं आल्यागत!
कडाडत कोसळणाऱ्या बेफाम विजा,
थेट काळजात, राखरांगोळी करत!
काळोखल्या घरांच्या निर्जीव सावल्या,
पिसाटल्या वाऱ्याचं उन्मत्त तांडव.

मीही कोसळत रहाते आतल्याआत
अखंड, अपरिमित, अनंत, अथांग,
त्याच्यासारखीच.
घुसमटत्या भावनांचं गच्च मळभ,
भरकटत्या विचारांची दिशाहीन वावटळ,
अर्थहीन शब्दांचं अनाठायी थैमान,
भिऊन, भिजून थरथरणारं,
काळोखात काळोखाचाच आधार शोधणारं बावरं मन........

आतबाहेर सगळं तेच, तसंच,
फरक एकच 
त्याला ठाऊक आहे तो कोणत्या वादळासाठी कोसळतोय 
आणि मला..............................?

दोष

तुझी तीच माझी व्यथाही, कथाही 
सुखे साचला डोह, दु:खे प्रवाही 

जरी मोकळे हास्य सांगे खुशाली 
छुपे मौन बोले निराळेच काही 

रित्या कोटराला लळा लावला मी 
निवारा जपावा, असो तो कसाही 

निराळ्या दिशा दैव देऊन गेले 
दुरावा म्हणे 'हे पुरे सत्य नाही'

किती धोरणी वार होता फुलांचा 
न फांदीस अंदाज आला जराही 

तुला झेलणे चूक माझीच होती
तुझा जीवना दोष नाही तसाही

चंद्रकळा

दुपारीनं दिलेला जरा जास्तच कोरडा
रखरखीत, पिवळट-पांढुरका रंग पुसत
तिनं उगवतीचे चटक रंग दिले मावळतीला.
जरासा भगवा, चिमुटभर किरमिजी, थोडा सोनेरी पिवळा, बोटभर लाल, कणभर जांभळा अन् इवलासा करडा.
रंगवायच्या नादात जरा जास्तच होत गेला करडा.
नुकतीच घडी मोडलेल्या 
भरजरी पैठणीच्या काठपदरातले रंग
अंगभर डागाळल्यासारखे पसरून तिचं पार पोतेरं करावं 
अवेळी आलेल्या पावसानं, तसं
सगळं चित्रच बिघडत चाललं,
तर तिनं अख्खं आभाळ काळंभोर रंगवलं न् दिली ओंजळभर चंदेरी चमकी उधळून.
पैठणीच्या पोतेर्याचं रंगरूप बदललं
न्
काळीभोर, खडीमाखली चंद्रकळा सजली!

हल्ली ती फक्त चंद्रकळाच मिरवते
कौतुकानं, अभिमानानं ....

सीमा

ताणले तेवढे ताणते
दु:ख सीमा कुठे जाणते?

शब्द तोलून बोलायचे
तत्व अंगी पुन्हा बाणते

भेट घेण्यास आसावले
त्या व्यथा, वेदना, ताण ते

मूढ मी, माणसे सोडुनी
सावल्यांनाच वाखाणते!

आर्द्रता भावनांची कुठे?
चित्त नाहीच, पाषाण ते!

नेहमी फायद्याचे नसे
मौन गोत्यातही आणते 

गणित

सोपी समिकरणे चुकलेली
कठिण प्रमेये भरकटलेली
काळ-काम-वेगाची सांगड
केव्हाची हातुन तुटलेली

कधी लघुत्तम कधी महत्तम
स्थानबदल तर रीतीपुरते
विभाज्य किंवा असो विभाजक
साधारणपण तसेच उरते

दशांशचिन्हापुढे किति घरे
भाग पुरेसा जातच नसतो
उधारीत दशकाची भरती
कुठे हातचा राखिव असतो?

'क्ष'च्या शोधामध्ये निरंतर
अस्तित्वाचा क्षय ठरलेला
सूत्र बरोबर, उत्तर चुकते
अंदाजहि फसतो धरलेला

उरल्या आयुष्यात तरी मी
अचूक गणिते करीन म्हणते
अधिक वेदना, वजा शांतता
शून्याला शून्याने गुणते!

थरथर

नितळ निळ्या शांत पाण्यावर
पावलं टेकली न टेकलीशी वाटावीत
असा भिरभिरत्या पाखराचा पदस्पर्श
अन् त्यानं कळत नकळत उठवलेली
हळुवार, नाजुक, हवीहवीशी मोहक थरथर.....

अत्तराची कुपी रिती झाली
तरी गंध जपून ठेवते अंतरात,
तशीच जपलीय ती थरथर पाण्यानं
अजूनही काळजात खोलवर.....

मी पाहिलीय, अनुभवलीय
आतून...... !

अर्धा डाव

जवळ असुनही कधीच त्याचा ठाव गवसला नाही 
मैलोगणती मुक्कामाचा गाव गवसला नाही 

एक इशारा तिचा, अन् पुरा जन्म पांगळा झाला 
विफलशरण मी, अगतिकतेचा डाव गवसला नाही 

वृथा लादल्या महानतेला जपणे नसते सोपे 
ओढुनताणुन आणू म्हणता आव गवसला नाही 

लिहिल्या म्हणण्यापुरत्या झाल्या भ्रामक गाथा-पोथ्या
केवळ शब्दांचेच फुलोरे, भाव गवसला नाही

आकांताच्या पल्याडचेही दु:ख सोसले होते
गोंदवलेल्या नक्षीमधला घाव गवसला नाही

पट फरपटला आणि सोंगट्या हवेत उधळुन गेल्या
पुन्हा कुठेही उरला अर्धा डाव गवसला नाही 

वाकळ

लाथाडत राही दैव राजरोस
जसा पायपोस फाटलेला
जितेपणी राही घरदार ओस
जगण्याचा सोस आटलेला

कातळात गंगा, सुके पाणओघ
तसा राही जोग संसारात
जावे त्याच्या वंशा तेव्हा कळे भोग
वंचनेचा रोग जन्मजात

कुठे विकारांची लावू विल्हेवाट?
मन काठोकाठ भरू आले
थोपवू पाहिले जरी आटोकाट
पापण्यांचे माठ झरू आले

जिवापार गेली काळजाची कळ
भावनांचा छळ सोसवेना
जळे प्राण अशी वास्तवाची झळ
देहाची वाकळ सोडवेना

वार्ता

वार्ता खरीच होती
गर्दी बरीच होती

कोठेतरीच आली
कोठेतरीच होती

छाया असून माझी
त्याच्या घरीच होती

होती कधी शहाणी?
छे, बावरीच होती!

पाऊल ठेवले मी
तेथे दरीच होती

आली, उडून गेली
संधी परीच होती

तुडवून घेत गेली
ती पायरीच होती

पडाव

पडाव कोठे टाकावा हे ठरले नाही
प्रवास संपत आला, अंतर सरले नाही

खुशाल दे तू  दिशा हवी ती मनास माझ्या
तुला कधीही मात्र गृहित मी धरले नाही

समीप होता, दूर कसा भासला किनारा?
अभंग होती नाव तरी मी तरले नाही

तुडुंब भरल्या नद्या, नकोसा पाउस झाला
तहानलेले पात्र मनाचे भरले नाही

नसो, कदाचित नसेल अव्वल स्थान कुठेही
भिऊन मागे सरले नाही, हरले नाही

सदैव माझ्या चुका, उणीवा उगाळल्या तू
तुझे रितेपण मला कधी का स्मरले नाही?

मनानिराळ्या साच्यामधले शिल्प तशी मी
मनाप्रमाणे घडेन इतकी उरले नाही 

जीवनसंगीत

'जीवनसंगीत शिकवतो' म्हणालास,
खूप छान वाटलं.
गवसणीतून हळुवारपणे काढून
सुरेलपणे षड्ज-मध्यमात लावून
भला-थोरला देखणा तानपुरा सोपवलास हाती.
दोन बोटांनी चार तारा छेडायला सांगितल्यास
अथकपणे!
'षड्ज आणि मध्यम? पंचम हवा ना?' मी चमकून विचारलं.
'तू मध्यमच छेडत रहा, तुझ्यासाठी तोच उचित आहे.'
गूढ हसत बोललास!
किती आनंदले होते मी! इतकं सोपं असतं जीवनसंगीत?
माझ्या डोळ्यांतल्या या प्रश्नाला जाणून पुन्हा गूढ हसलास.
'बस, इतकंच? आणि पुढे काय?'
माझ्या ओठांवर येऊ पाहणाऱ्या प्रश्नाला तुझं उत्तर होतं,
'मी आहे ना!'
फिरून तेच गूढ हसू चेहऱ्यावर खेळवत
विस्मयचकित, आल्हादित मला
तानपुऱ्यासह सोडून
निघून गेलास, आलास तसाच, वळवाच्या सरीसारखा.
उत्सुकतेनं, नव्या ओढीनं, उत्साहानं
छेडत राहिले षड्ज-मध्यमात चार तारा दोन बोटांनी,
तू आहेस या दृढ विश्वासावर.

दिवस, महिने, वर्षं, तपं सरली,
तू फिरकलाही नाहीस परत.
बधीर झालेली बोटं रक्ताळून गेलीत,
तारांचा ताण विरत-सरत त्या सैलावून गेल्यात,
आता तर पार तुटायला आल्यात.
तानपुराही बेसूर झालाय,
तू जुळवायला कुठं शिकवलंस?

आता एकदाच ये, तसाच गूढ हसत,
अवचित येणाऱ्या वळवाच्या सरीसारखा,
अन् घेऊन जा तुझा तानपुरा परत
हळुवारपणे गवसणीत घालून.
एक मात्र कर, जाताना पुन्हा एकदा तारा जुळवून
छेडून दे त्याला
त्याच पहिल्या सुरेल षड्ज-मध्यमात.
माझ्या परतीच्या वाटेवर
तेच जीवनसंगीत संगत करील
तुझ्या असण्याची ग्वाही देत.

द्वंद्व

कुजबुजता, अस्फुट बोल जिवाचा हळवा
प्रत्यक्ष, भास की हुलकवणारा चकवा?
हा कुण्या दिशेने येतो, थांग न लागे
मी पुढे निघावे की परतावे मागे?

हातून निसटल्या तरल क्षणांची खंत
आकांत उरी अन् दाटुन आला कंठ
निद्रिस्त व्यथेचा लाव्हा उसळू लागे
मी पुढे निघावे की परतावे मागे?

संदिग्ध भीतिचा जागर अवतीभवती
सर्पिणी रात्रिच्या जहरजिव्हा लवलवती
हो पिशाच्च भीषण गतकाळाचे जागे
मी पुढे निघावे की परतावे मागे?

जाळ्यात अडकल्या कृमीसारखा जीव
ओलांडू बघतो जन्म- मृत्युची शीव
सोडती न त्याला चिवट स्मृतींचे धागे
मी पुढे निघावे की परतावे मागे?

सावट

करा अंगारे-धुपारे
मीठमोहऱ्या ओवाळा
करकरीत सांजेला
ऊद-कापूर की जाळा

गुण्यागोविंदानं नांदे
हिला दीठ ग लागली
हिच्या आगेमागे फिरे
कुणी अदृश्य सावली

काळवंडली ग काया
हिचा उतरला रंग
जीवघेणा ठरला ग
कुणा पातक्याचा संग

वैद्य-हकीम बोलवा
लेप मागवा चंदनी
विष चढे, सुन्न पडे
सखी नाजूक, देखणी

हिच्या लख्ख रुपावर
पडे सावट कसलं?
नव्हाळीच्या वेदनेला
जिणं जहरी डसलं 

बंदिशी

शुभ्र जीवघेणे काहीसे
लख्ख अभ्रकी वेशामधले
निळ्या नदीच्या काठावरचे
दूत दूरच्या देशामधले

असावीत स्वच्छंद पाखरे
की मेघांच्या मोहक लहरी
की वा-यावर भिरभिरणा-या
स्मरणफुलांची खुळी सावरी?

गुणगुण काही अस्फुट कानी
येते, फिरते, विरून जाते
डोह मनाचा थरथरतो अन्
वलय वलय मोहरून जाते

मौनाच्या घुमतात बंदिशी
आभासाच्या पार तळाशी
शब्द तुझे निष्पाप, निरागस
विखुरतात निर्मळ आकाशी

कवेत घ्यावे त्या शब्दांना
असे येतसे मनात काही
कवळू जाता हरवुन जाते
भवतालाला आणि मलाही

शेजार

दोघे आपापल्या जागी
जसा डोळ्यांचा शेजार
त्याची प्रकाशाची वाट
माझे अंधाराचे दार

कोसळते माझे घर
सावरायचेही होते
चार किरण घेऊन
त्याला यायचेही होते

भलत्याच जागी नेले
त्याला खुणेच्या ताऱ्याने
आणि पाउले बांधली
मूढ, पिसाट वाऱ्याने

त्याच ठायी उतरला
लख्ख किरणांचा भार
अधिकच काजळला
माझा अहेव अंधार

आता त्याचा पायरव
मनातच थिजणार
आणि कोरड्या कढांनी
रिते घर भिजणार 

ठिगळ

कधी उकलते, कधी न कळते मनाची कथा
निवांत असता कशी उमळते पुराणी व्यथा?
नको असुनही गळ्यात पडते अभागी जिणे
कुठे परवडे अशा अडनिड्यासवे चालणे?

मना, उमलत्या कळ्या नकळता सुकाव्या जशा
तुला सतत का उदास प्रतिमा स्मराव्या अशा?
क्षणात हसणे, क्षणात रुसणे, क्षणी तापणे
तुलाच जमते हवा बदलते तसे वागणे

जरा निवळता उदासपण का ऋतू पालटे?
छळे कलह आतला फिरुन पाहुनी एकटे
दुकान सजते जुने नवनव्या विकारांसवे
शिळेच दुखणे नव्या चटकदार स्वादांसवे

उणे-अधिक बोलणे विसरुनी पुढे जायचे
असे ठरविले तरी समर संगती यायचे
मनास म्हणते पुरी करुन येथली संगरे
निघून दुसऱ्या दिशेस वळवायचे मोहरे

जुनी जखम जागते, विव्हळते तशी वेदना
अखंड झिजण्यामधून कुठली नवी प्रेरणा?
अनादि जगणे, अनंत मरणे कुणा भावते?
तरी ठिगळ पैठणीस मखमालिच्या लावते !

वृत्त - पृथ्वी